Globale, paneuropese, transatlantische en lokale ontwikkelingen

Dag allemaal. Tot mijn schrik zag ik dat mijn laatste echte blogbericht alweer van vorig jaar dateert. In februari deelde ik nog wel een aankondiging van de Klimaat- en Gezondheidsessie van EPW2, maar dat telt eigenlijk niet mee.

Mijn stilzwijgen heeft verschillende oorzaken. Ik was al veel aan het schrijven: voor mijn bijdrage aan het nieuwe boek over leidinggeven bij de overheid (waarover na de zomer meer!), en aan 53 (interne) landenoverzichten waarin we als WHO aangeven waar, hoe en waarom we met landen samenwerken — waaronder ook op het gebied van klimaat en gezondheid. Een hoop schrijfwerk dus, en dan ontbreekt soms de puf om óók nog een blog te tikken.

Maar het ligt zeker niet aan een gebrek aan kopij, want er is alweer ontzettend veel gebeurd dit jaar. Op mondiaal niveau is er het actieplan bij de WHA, de aankomende 5th Global Conference en de survey van 2025 over gezondheid en klimaatverandering. Op pan-Europees niveau is er de aanstaande lancering van de Pan-Europese Commissie in IJsland, de focus op klimaat in juni binnen het Europese werkprogramma EPW2, een nieuwe trans-Atlantische dialoog, en de invloed van mondiale ontwikkelingen hier in Kopenhagen.

 

Globaal

Actieplan WHA
Allereerst is er tijdens de recent World Health Assembly het actieplan Climate change and health: Draft Global Action Plan on Climate Change and Health aangenomen. Het plan is opgedeeld in drie hoofdactieterreinen:
1. Leiderschap, coördinatie en pleitbezorging richt zich erop dat gezondheidsaspecten worden geïntegreerd in nationale en internationale klimaatagenda’s — en omgekeerd.
2. Bewijs en monitoring richt zich op het versterken van de kennisbasis en monitoringssystemen om beleid en actie op het gebied van klimaat en gezondheid te onderbouwen.
3. actie op landenniveau en capaciteitsopbouw heeft als doel landen te ondersteunen bij het uitvoeren van contextspecifieke acties, het opbouwen van capaciteit en het versterken van de veerkracht van gezondheidssystemen tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Elk actieterrein bevat specifieke doelstellingen voor aanpassing en mitigatie, evenals voorgestelde acties voor lidstaten, het WHO-secretariaat en andere betrokken partijen. De 2025 WHO health and climate change survey die net is gestart, zal fungeren als baseline reporting.

5^e global conference on climate en health
De Vijfde Mondiale Conferentie over Klimaat en Gezondheid, waarin ook de tweede fysieke bijeenkomst van de ATACH wordt geïntegreerd, zal plaatsvinden in Brasília, Brazilië, van 29 tot en met 31 juli 2025. Deze conferentie wordt gezamenlijk georganiseerd door de regering van Brazilië, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) en de Alliantie voor Transformatieve Actie op Klimaat en Gezondheid (ATACH). Tijdens de conferentie zal een strategisch document worden gelanceerd — het Belém Health Action Plan — waarin prioritaire gebieden worden geschetst voor gezondheidssystemen om klimaatbestendigheid en rechtvaardigheid te versterken. Een centraal onderdeel van de Wereldconferentie over Klimaat en Gezondheid 2025 is het Ideas Lab: een open en participatieve ruimte die is ontworpen om innovatieve initiatieven te presenteren, interdisciplinair dialoog te stimuleren en oplossingsgerichte discussies te bevorderen op het snijvlak van klimaat en gezondheid. Het Ideas Lab is bedoeld om bijdragen te stimuleren die tot actie aanzetten, ondervertegenwoordigde stemmen versterken en input leveren voor de Health Day van COP30 en de daarbij horende resultaten. Zie voor meer informatie over calls en het Ideas Lab de attach newsbrief (kan ik je doorsturen of email atach@who.int om erop te  komen).

Deep dive in national determined contributions (NDC)
7 mei was er een deep dive seminar over hoe landen hun gezondheid in hun klimaat actieplannen konden brengen. Met interessante bijdragen van Amy Savage van WHO/HQ en Marina Smelyanskaya van de UNDP.  Deze NDC’s moeten om de 5 jaar worden ingediend en 2025 is weer zo’n jaar. Ik hield aan dit seminar 2 inzichten over. Allereerst dat gezondheidsschade door klimaatverandering kan worden uitgedrukt in het verlies aan gezonde levensjaren (te meten in daly’s), maar ook in geld (door verlies aan productiviteit en/of extra kosten voor de zorg).

En een beetje provocerend werd gesteld dat het zorgstelsel van sommige landen nog best wat meer CO2 mag uitstoten als dat tot meer gezondheid leidt, waardoor benodigde adaptatie wellicht minder wordt. Zie ter illustratie de grafiek voor Nederland en Soedan.

Paneuropees

Paneuropese commissie
Om gezondheids- en klimaatactie te versnellen, lanceert WHO/Europa op 11 juni 2025 in Reykjavík, IJsland, de eerste Pan-Europese Commissie voor Klimaat en Gezondheid. De Commissie staat onder leiding van Katrín Jakobsdóttir, voormalig premier van IJsland, en heeft als doel het vergroten van politieke bewustwording en het bepleiten van krachtiger actie over sectoren en bestuursniveaus heen om de gezondheidsimpact van klimaatverandering aan te pakken.
Tijdens het evenement komen de Commissieleden bijeen om: de Commissie te lanceren en haar doelen en prioriteiten toe te lichten en het werk van de Commissie te starten met een eerste hoorzitting van toonaangevende experts.
Door direct van start te gaan met de eerste van drie hoorzittingen op 11 juni, zal de Commissie relevant bewijsmateriaal beoordelen door in overleg te treden met toonaangevende experts. De tweede en derde hoorzittingen zullen respectievelijk in september en oktober 2025 plaatsvinden.
De definitieve aanbevelingen van de Commissie voor versnelde actie op het gebied van gezondheid en klimaat worden gepresenteerd tijdens de Wereldgezondheidsvergadering in mei 2026.

Ik draag net alsbij de COP een beetje bij in de vorm van het voorbereiden van de gesprekken van onze regionale directeur en heb dus al het draft programma kunnen zien. Voor Nederland zit voormalige minister Ernst Kuipers in de commissie.  Meer informatie is te vinden op Launch and first hearing of the Pan-European Commission on Climate and Health

Risico communicatie
Paneuropees (ofwel voor alle Europese landen tot en met Centraal Azie) wordt door WHO/Europe ook gewerkt om weer gereed te zijn voor de hete zomer die ons (hopelijk) te wachten staat in Europa. Maar dan wel met extra aandacht voor de keerzijden, zoals wildfires, overstromingen, meer muggen en meer teken. Alle landenkantoren hebben een risicopakket ontvangen, zodat ze gereed kunnen staan als er een calamiteit in het land gebeurd of de nodige voorbereidingen kunnen treffen.
Laat gerust weten als je belangstelling hebt voor dit materiaal.

EPW2
Er zijn nu nog minder dan 150 dagen te gaan tot het tweede Europees Programma voor Werk (EPW2) besproken wordt, en hopelijk wordt aangenomen door de landen in de Regio. Om het bewustzijn te vergroten over de prioritaire gezondheidsgebieden die zijn vastgesteld voor EPW2, en om het momentum op te bouwen richting het Regionaal Comité eind oktober, zal het Regionaal Kantoor de komende vijf maanden communicatiematerialen verspreiden over telkens één EPW2-thema per maand. Het thema voor juni is het stimuleren van actie op het gebied van klimaat en gezondheid. Er is een reeks sociale media-materialen samengesteld. Deze week begint met de EPW2 aftelcampagne en Wereld ‘ environment’ dag op 5 juni. 3 Juni is er de World Bicycle Day & webinar Kicking off the “Let’s Get Moving! 100 Reasons to Walk and Cycle More” campaign.

 

Transatlantisch
8 mei was er weer een transatlantische dialoog over klimaat en dit keer mentale gezondheid, georganiseerd door WHO/Europe samen met PAHO en de VS. In vergelijking met de impact op de fysieke gezondheid, blijven de gevolgen voor de mentale gezondheid minder goed begrepen. Dit komt deels door een gebrek aan conceptuele duidelijkheid en de complexe verbanden die klimaatverandering met mentale gezondheid verbinden. De effecten van klimaatverandering op de mentale gezondheid kunnen variëren van klinische psychische stoornissen, zoals posttraumatische stressstoornis (PTSS) en depressie na extreme gebeurtenissen zoals overstromingen, aardverschuivingen en bosbranden, tot verminderde geestelijke gesteldheid, die zich kan uiten in vormen als eco-verdriet, klimaatangst en vergelijkbare reacties. Klimaatverandering verergert bovendien sociale determinanten die wereldwijd al leiden tot een toenemende mentale gezondheidslast, zoals sociale isolatie. Sommige groepen worden onevenredig zwaar getroffen, afhankelijk van factoren zoals geslacht, leeftijd, sociaaleconomische situatie of reeds bestaande fysieke en mentale gezondheidsproblemen. Tijdens de dialoog gingen experts uit verschillende landen in op de vele vormen die mentale gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning kunnen aannemen, variërend van het versterken van gemeenschappen en het vergroten van bewustzijn tot klinische interventies, zoals die worden ingezet bij noodhulp of binnen geestelijke gezondheidsdiensten die gericht zijn op kwetsbare groepen.

 

Lokaal
Wat merk ik er nu lokaal allemaal van in Denemarken? In het architectuurmuseum DAC was pas een mooie tentoonstelling over wat Kopenhagen allemaal doet om in de toekomst het hoofd boven water te houden. Met net als in Nederland drijvende woningen en betere afwatering.
Grappig: het hitteplan treedt hier al bij 27c in werking. Alle Denen lopen dan ook al in korte broek bij 15c. Wat serieuzer: door de terugtrekking van de VS kampt de WHO met grote tekorten en moet 25% van de werknemers vertrekken. Dat zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor het werk dat gedaan kan worden aan milieu, klimaat en gezondheid. Daarover hopelijk meer na de zomer.

Laat gerust weten wat je van deze blog vindt en of je op bepaalde onderdelen wat meer informatie nodig hebt.

En alvast een hele fijne zomer gewenst, zonder al te extreem weer!