Winter in Kopenhagen - een koude overdenking

In mijn vorige blog stond ik stil bij het programma van de COP30. Ik heb verschillende presentaties gevolgd, maar omdat het helemaal in Brazilie plaatsvond, was WHO/Europe er minder intensief mee bezig dan vorig jaar in Baku en was de regionaal directeur ook niet in Belem. Zie echter de laatste nieuwsbrief van Attch voor een samenvatting Newsletter - The Community of Practice for Climate Resilient and Low Carbon Sustainable Health Systems. Dit jaar zal de COP weer in de Euro regio plaatsvinden, in Antalya, Turkije en we weten nu al vrij zeker dat er een aparte health day zal worden georganiseerd.

Dat alles is van latere zorg. Onze eerste aandacht gaat uit naar het aankomende rapport van de Pan-european commission on climate and health. Dat rapport zal de zondag voorafgaande aan de World Health Assembly in Geneve worden gepresenteerd (in het hotel Intercontinental (dus boek je kamer snel als je er bij wilt zijn 😏), en verder naar Attach, de nieuwe Nederlandse inspanningen in de EU, de winter in Kopenhagen en natuurlijk Groenland.

De laatste consultatie
19 januari was de waarschijnlijk laatste consultatiebijeenkomst van de Pan-European Commission on Climate and Health). Ernst Kuipers zit in die commissie en stelde daarom ook de nodige vragen aan de vele experts die waren opgetrommeld. Ook Ype van Strien vanuit VWS was gevraagd te spreken over de Nederlandse Green Deal. Hij gaf aan dat de Green Deal al sinds 2015 loopt met nu 650 partijen. Op de vraag waarom de decentrale aanpak bij ons zo goed werkt, antwoordde hij dat de drive voor de beroepsgroep ‘to do no harm’ natuurlijk groot is, dat er veel momentum en aandacht is voor het probleem en dat er een grotere beschikbaarheid van middelen is om er invulling aan te geven. Het helpt ook dat inzet daarvan steeds vaker tot kostenbesparingen kan leiden.

Interessant vond ik daarom ook om meer te horen van de andere experts over de impact van het terugdringen van verspilling in de zorg en meer aandacht voor preventie (inclusief digitalisatie en data wearables) die beiden tot minder handelingen en dus een lagere footprint kunnen leiden. Precies de onderwerpen waar ik in het verleden mee bezig ben geweest (aanpak verspilling in de zorg en persoonlijke gezondheidsomgevingen) en die ik nog niet zo direct aan klimaatverandering had gekoppeld. Ik ben er dus eigenlijk al veel langer mee bezig, zonder dat ik het door had. Ook het betrekken van de industrie en hen te vragen in een vroeg stadium sustainability bij de ontwerpfase mee te nemen (benign by design) vond ik inzichtelijk.

Chris Gormley van de NHS maakte ook nog een aardige vergelijking. Hun footprint was door alle acties inmiddels met 14% afgenomen. Dat lijkt niet zoveel maar is volgens hem hetzelfde als dat 1 miljoen mensen jaarlijks van Londen naar New York vliegen. Nicole Hunfeld van het ErasmusMC ging in op hoe zij de aanpak in de prakijk brachten. Soms kunnen kleine aanpassingen veel opleveren. Voorbeelden zijn orale paracetemol iin plaats van intraveneus (en verwerk dat in de richtlijnen) en geen gebruik van metaal voor single use instrumenten.

De samenvatting aan het einde door de European Observatory on Health Systems and Policies was als volgt:
1. Health systems zijn zowel slachtoffer van klimaatverandering als de dader.
2. Kijk holistisch en werk aan health sector resilience.
3. Werk aan eerstelijnszorg, preventie en digitalisering om tot minder zorghandelingen te komen. Ernst Kuipers vroeg om een framework om beter in te kunnen schatten wat dat oplevert.
4. Inzet AI is dubbel. Aan de ene kant meer uitstoot maar het kan ook veel opleveren.
5. Er is noodzaak voor betere metingen om business case rond te krijgen. Link het aan het werk dat we al doen aan health system performance assessment.
6. Combineer top -down en bottom up en maak het passend per land.

Attach

Binnenkort zijn er weer 2 bijeenkomsten van Attach (in het engels overgenomen):

Decarbonizing the healthcare supply chain
Date:  Thursday, 22 January 2026
Time: 11:00-12:30 CET (French and Spanish translation available)
Overview: This technical meeting will give a practical introduction to the new report produced by the Alignment of Procurement Standards sub task team led by NHS England, which sets out practical actions for health systems to accelerate supplier decarbonization through procurement criteria and optimize demand and usage of supplies. It will highlight key areas for consideration, as well as the key steps that will lead to the most transformative action. Learn more and register here. 

From Data to Action: Measuring Health System Emissions
Date:  Tuesday, 27 January 2026
Time: 9.30 - 11.00 CET (French translation available)
Overview: This technical meeting will introduce the new guidance on measuring greenhouse gas (GHG) emissions in health systems. The meeting will feature insights from co-authors of the guidance, country experiences in measuring GHG emissions and an interactive discussion on challenges, opportunities, and next steps for the ATACH community. Learn more and register here.

Nederlandse inzet in EU
Nederland heeft eind 2025 de Europese Commissie verzocht om in het tweede kwartaal van 2026 een EU-strategie voor klimaat en gezondheid te publiceren, als onderdeel van de Europese Gezondheidsunie (intern) en de EU-strategie voor mondiale gezondheid (extern). Met steun van vele andere landen is dat gelukt. Het doel is om een gezamenlijke en integrale EU-aanpak voor klimaat en gezondheid te ontwikkelen. Momenteel bestaat er geen specifieke Uniestrategie die is gewijd aan klimaat en gezondheid. Zowel de Europese Green Deal (mitigatie) als de EU-adaptatiestrategie (adaptatie) missen een duidelijke focus op gezondheid en de gezondheidssector. Voor de informele Gezondheidsraad in februari is inmiddels een speciale lunchbijeenkomst op klimaat en gezondheid aangekondigd, wat tevens gelegenheid biedt hier een verdere push aan te geven.

Word het nou nooit meer koud?
Net als in Nederland, heeft ook Kopenhagen weer eens een wat koudere winter. De meren tegenover mijn huisje in het centrum lagen dicht en ik heb er opgestaan (zie foto). Er wordt maar weinig geschaatst want er is geen echte schaatscultuur en het mag pas met 14 cm ijs (en ja de Deense politie bekeurt je ook echt, wat dat betreft zijn het echt dienders hier).
Ik heb verder een geweldige wandeling bij het Roskilde fjord gemaakt (een half uur per trein van Kopenhagen). Ook dat lag helemaal dicht, ook al is het zeewater.

Groenland
Geen verrassing dat Groenland hier in de Denemarken veel aandacht krijgt – zowel in de media als bij gesprekken op straat. Ik moet nog proberen zo’n rood petje met Make America Go Away te bemachtigen (ze zijn uitverkocht) en je ziet auto’s rondrijden met ‘we are Nato’. Verder zijn er veel spotprentjes in omloop. En er om lachen is misschien maar het beste wat we nu kunnen doen al is het ook wel een beetje chilling om nu in Denemarken te wonen. Ondertussen werk ik vanuit WHO/Europe samen met mensen in Groenland om invulling te geven aan een MoU dat we eerder hadden gesloten. De huidige spanningen maken het des te noodzakelijker om samen te werken aan het onder andere tegengaan van alcoholgebruik en suicidepreventie.

Met deze toch wat koude overdenkingen, wens ik jullie allemaal een warmer verloop van 2026 toe, waarin het hopelijk niet uit de hand gaat lopen en we gestaag verder kunnen werken aan de goede zaak.