Blog 6 Cop op of Kop op

 

Na mijn vorige blogbericht in juni hebben jullie allemaal hopelijk een prettige vakantie gehad. Ik heb gedaan wat de meeste 60 plussers nu doen; de hitte ontvluchten door noordwaards Scandinavie in te trekken. Ik heb het meest noordelijke punt bereikbaar met de trein – Narvik in Noorwegen bezocht en daarna toch weer bijgedragen aan klimaatverandering door met een gehuurde auto de Lofoten op en af te rijden, de lange rij vervuilende boomer campers volgend.

Maar terug naar klimaat en gezondheid, want er is sinds de zomer weer genoeg gebeurd.

WHO hervormingen: Kop op
Allereerst wil ik ingaan op hetgeen ons momenteel het meeste bezighoudt: de hervormingen binnen WHO-Euro. Veel van mijn naaste collega’s hebben inmiddels vernomen dat hun functie niet wordt voortgezet. De landenondersteuningsunit waar ik werk, is zwaar getroffen. Twee collega’s moeten naar Istanbul verhuizen om daar de ondersteuning voor landen met een country office voort te zetten. Drie andere collega’s moeten op zoek naar een nieuwe functie, binnen of buiten de organisatie. Zelf ga ik over naar een nieuwe divisie waar het resterende werk een plek krijgt. Ik ga weer proberen er wat van te maken, maar het is wel even 'kop op'.

Voor klimaat en gezondheid geldt iets soortgelijks. De divisie Communicable Diseases, Environment and Health van Robb Butler wordt opgeheven. Het werk bij het centrum in Bonn gaat door met een verminderd team, maar is minder getroffen dan de rest. Robb Butler is voorlopig directeur af en speciale vertegenwoordiger voor klimaat en gezondheid geworden. Nederland heeft, samen met andere landen, aandacht gevraagd om ervoor te zorgen dat de doelstellingen in het nieuwe Europese werkprogramma (EPW2) voldoende opvolging kunnen krijgen.

Pan-Europese Commissie over Klimaatverandering en Gezondheid
Zoals ik in juni al schreef, heeft de WHO een onafhankelijke Pan-Europese Commissie over Klimaatverandering en Gezondheid opgezet om sneller en doeltreffender klimaatmaatregelen te stimuleren die de gezondheid beschermen en bevorderen, en om dit thema hoger op de agenda van de lidstaten te zetten. Deze onafhankelijke Commissie wordt geleid door Katrín Jakobsdóttir, de voormalige premier van Ijsland. De Commissie bestaat uit 11 leden, waaronder voormalige politici en leiders die zich inzetten voor klimaat en gezondheid in verschillende delen van de Europese WHO-regio. Ook onze oud minister Ernst Kuipers neemt aan de commissie deel.

Inmiddels zijn er 3 hearings geweest, op 11 juni en 1 september meer inhoudelijk en de meest recente op 2 oktober meer politiek. De vraag daar was wat we kunnen doen om met al het bewijs dat er te ligt, concrete actie te ondernemen. Prof Marianna Mazzucato hoogleraar Economics of Innovation & Public Value aan het University College te Londen hield een gedreven verhaal over hoe te komen tot meer samenwerking binnen de overheid, zodat de som groter wordt dan nu in de silo’s wordt bereikt. Anna Gilmore, professor op Bath University legde de link met de commercial determinants of health. Daarna volgde een panel met ministers van Slovenia en Spanje, Uzbekistan en Kazachstan.

De Commissie houdt waarschijnlijk nog een hearing in december en zal daarna een “oproep tot actie” opstellen. Deze oproep richt zich vooral tot politieke leiders in de Europese WHO-regio en beschrijft concrete stappen om de klimaatcrisis aan te pakken en de gezondheid te beschermen en te verbeteren. De “oproep tot actie” wil bestaande plannen van de WHO versterken en meer politieke steun geven aan de uitvoering ervan. Het gaat onder andere om de WHA77-resolutie over klimaat en gezondheid, het mondiale actieplan over klimaatverandering en gezondheid, en de verklaring van de zevende ministeriële conferentie over milieu en gezondheid. Het is de bedoeling dat de oproep tijdens de volgende Regionale Comite in 2026 wordt aangenomen.

Tijdens het komende Regionale Comite en wel op 28 oktober is er een high level lunch meeting gepland waar de commissie hun werk tot nu toe zal presenteren.

Andere Europese initiatieven in september
De EHP-partnerschap voor Klimaatactie in de Gezondheidssector hield op september zijn tweede bijeenkomst voor focal points in Brussel, waar kennisuitwisseling en onderlinge ervaringen over klimaatbestendige, milieuvriendelijke en CO2-arme gezondheidsystemen centraal stonden. De deelnemers bespraken ook strategische prioriteiten voor 2026 en de voorbereidingen voor de komende Deep Dive in november 2025.

Op 30 september vond verder nog de 12e bijeenkomst van de werkgroep over gezondheid en klimaatverandering plaats, waarin globale en regionale initiatieven op het gebied van klimaatverandering en gezondheid werden besproken, de eerste bevindingen van de 2025 WHO Health and Climate Change Global Survey werden gepresenteerd en een vooruitblik en terugblik op de activiteiten van de werkgroep werd gegeven.

Tenslotte was er nog een Brusselse conferentie “How to Implement Health and Wellbeing Policies on Climate Change”, georganiseerd door WHO/Europe Regions for Health Network en partners.De conferentie vond plaats van 15 tot 17 september 2025 in Brussel en werd georganiseerd door de Vlaamse overheid, de WHO Regions for Health Network (RHN) en het Europese Comité van de Regio’s. Het doel was beleidsmakers, gezondheidsprofessionals en experts uit heel Europa samen te brengen om praktijken te delen, ervaringen uit te wisselen en concrete manieren te verkennen om gezondheid en welzijn te beschermen tegen klimaatverandering. De regio’s hebben een belangrijke rol bij klimaat-en gezondheidsbeleid, o.a. omdat zij dichter bij de burgers staan en vaak sneller kunnen handelen.

Wereldwijd
Nationale vertegenwoordigers, gezondheids- en klimaatexperts en vertegenwoordigers van internationale organisaties kwamen van 29 tot en met 31 juli bijeen in Brasília, Brazilië, voor de 5e Wereldconferentie over Klimaat en Gezondheid en de 2e fysieke bijeenkomst van ATACH. Deze driedaagse mijlpaal, gezamenlijk georganiseerd door de WHO, de regering van Brazilië, de PAHO en andere belangrijke partners, stond in het teken van het vormgeven van de toekomst van klimaat- en gezondheidsbeleid in aanloop naar COP30 in november van dit jaar met gelukkig weer een aparte gezondheidsdag. Lees meer over de uitkomsten van deze Wereldconferentie.

Tijdens de conferentie werd gesproken over het Belém Health Action Plan dat tijdens COP30 zal worden aangenomen en drie strategische pijlers omvat:

1. Surveillance en monitoring
Het versterken van gezondheidssurveillance en vroegtijdige waarschuwingssystemen is essentieel om klimaatgevoelige ziekten en risico’s tijdig te herkennen en te bestrijden. Landen worden aangemoedigd om geïntegreerde systemen op te zetten waarin meteorologische en gezondheidsgegevens samenkomen, strategische voorraden van vaccins en medicijnen aan te leggen en lokale gemeenschappen actief te betrekken bij toezicht en respons.

2. Beleidsontwikkeling en capaciteitsopbouw op basis van wetenschappelijk bewijs
Deze pijler richt zich op samenwerking tussen overheden, wetenschap en samenleving om onderbouwde, inclusieve beleidsstrategieën te ontwikkelen. Het plan benadrukt opleiding van zorgpersoneel, integratie van milieu- en klimaatonderwerpen in medische curricula, gender- en diversiteitsgevoelige aanpakken, en aandacht voor mentale gezondheid en mensen met een beperking.

3. Innovatie en productie
Deze lijn bevordert duurzame technologie, infrastructuur en productiecapaciteit om de veerkracht van zorgsystemen te vergroten. Dit omvat investeringen in hernieuwbare energie, digitale zorg, lokale productie van essentiële middelen, en een eerlijke transitie die sociale ongelijkheden verkleint.

Meer over de COP hopelijk in het volgende blog.

Keep cool
Het is nu al bijna niet meer voor te stellen, maar in de zomer hebben we vanuit WHO/Euro de #KeepCool-campagne 2025 gelanceerd. In het licht van de toenemende gezondheidsrisico’s door extreme hitte en natuurbranden in de Europese regio van de WHO, is er een WHO-richtsnoer en ondersteuningspakket voor lidstaten inzake hittegolven en natuurbranden opgezet. Dit uitgebreide pakket is bedoeld om nationale en lokale autoriteiten te ondersteunen bij het versterken van hun voorbereiding, paraatheid en respons binnen de gezondheidssector.

Tenslotte
In mijn vorige blog gaf ik aan dat ik wat weinig tijd had om blogs te schrijven, vanwege het boek waar ik samen met medeauteur Karel van Oosterom het afgelopen jaar mijn hart en ziel in heb gestopt ‘Leidinggeven bij de overheid’. Maar het is er en we hadden een geweldige lancering met zelfs aandacht in de Telegraaf en een echte film. Op ikworddebaas.help kun je het allemaal nalezen en het boek bestellen als je dat nog niet gedaan hebt. Je steunt ook de WHO ermee want onze royalties gaan daar naar toe. Heb ik nu meer tijd voor blogs? Tsja, we zijn alweer begonnen met de engelse versie van het boek.... Maar kop op.